Dlaczego kolana bolą: powody, co robić

Ból kolana to powszechny objaw sygnalizujący problemy w organizmie - wystąpienie choroby stawów lub po prostu zwiększone obciążenie nóg.

Trudno znaleźć osobę, która nigdy w pewnym okresie życia nie doświadczyła bólu kolan. Dyskomfort, klikanie czy ból o różnym nasileniu w stawach kolanowych pojawia się zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, z wielu powodów. Im starsza osoba, tym większe prawdopodobieństwo zachorowania na różne choroby, których pierwszą oznaką jest ból kolan. Dzieje się tak ze względu na związane z wiekiem cechy organizmu: spowolnienie procesów metabolicznych, zużycie tkanki chrzęstnej stawów oraz dodanie innych problemów z układem mięśniowo-szkieletowym, naczyniami krwionośnymi i nerwami.

Ze względu na złożoną budowę anatomiczną, wielość struktur oraz poddawane dużym obciążeniom, a często także przeciążeniom, stawy kolanowe są bardzo podatne na uszkodzenia. Uszkodzenie dowolnego elementu konstrukcji, na przykład kaletki maziowej, prowadzi do upośledzenia funkcji motorycznej stawu kolanowego i, co za tym idzie, bólu. Za najbardziej wrażliwe uważa się więzadła i łąkotki; są ranni w 80–85% przypadków.

Anatomiczna budowa kolana

Kolano składa się ze stawu kolanowego, dalszego końca kości udowej z dwoma kłykciami i podkłykciami, kości piszczelowej, mięśni, nerwów, naczyń krwionośnych, więzadeł, rzepki (rzepki), torebek stawowych i łąkotek.

Staw kolanowy jest jednym z dużych stawów ciała. Kość udowa zbliża się do niej od góry. Powierzchnie stawowe kłykci bocznych (zewnętrznych) i przyśrodkowych (wewnętrznych) łączą się stawowo z rzepką i piszczelą. Łąkotki, które są chrząstką tkanki łącznej, służą jako amortyzatory stawu. Dzięki nim następuje racjonalne rozłożenie ciężaru człowieka na płaskowyżu piszczelowym i zwiększa się stabilność stawu. Mięsień smukły, biceps, półbłoniasty i inne mięśnie synchronizują struktury torebkowo-więzadłowe, zapewniając aktywność motoryczną stawu kolanowego.

Elementy stawu kolanowego połączone są ze sobą wieloma więzadłami. Wewnątrz stawu znajdują się dwa więzadła krzyżowe – tylne i przednie. Pachy kości udowej są połączone z kością strzałkową i piszczelową więzadłami pobocznymi. Więzadło podkolanowe skośne znajduje się z tyłu kaletki stawu kolanowego. Z wielu jam stawowych izolowana jest główna - torebka maziowa, która nie komunikuje się ze stawem. Dopływ krwi do elementów kolana odbywa się poprzez sieć naczyń krwionośnych, a unerwienie odbywa się za pomocą włókien nerwowych.

Przyczyny bólu kolan

Przyczyn bólu stawów kolanowych jest wiele, które można podzielić na kilka grup.

Uszkodzenia urazowe elementów stawu kolanowego:

1. Siniak kolana. W wyniku pęknięcia naczynia dochodzi do miejscowego krwotoku w tkankach miękkich stawu. Zaczerwienienie, obrzęk, uszkodzenie zakończeń nerwowych prowadzi do bólu i trudności w poruszaniu się.
2. Całkowite lub częściowe zerwanie więzadła. Częściej diagnozuje się częściowe naruszenie integralności więzadła pobocznego wewnętrznego, wynikające z nadmiernego wywinięcia kości piszczelowej.

Więzadło zewnętrzne zrywa się rzadziej niż więzadło wewnętrzne. Dzieje się tak na skutek silnego odchylenia goleni do wewnątrz, na przykład podczas skręcania nogi. Zerwaniu więzadeł krzyżowych nieuchronnie towarzyszy hemartroza.

Całkowite zerwanie obu więzadeł często łączy się z uszkodzeniem torebki stawowej i pęknięciem łąkotki wewnętrznej. Uraz taki prowadzi do nadmiernej ruchomości stawu kolanowego, któremu towarzyszy silny ból, którego intensywność zależy od stopnia uszkodzenia.

1. Hemartroza stawu kolanowego - krwawienie do jamy stawowej. Może być traumatyczny lub nietraumatyczny. Urazowy hemartrozę obserwuje się w przypadku łez łąkotki, całkowitego lub niecałkowitego zerwania więzadeł, złamań śródstawowych i siniaków w okolicy kolana. Opcja nieurazowa jest jednym z objawów chorób charakteryzujących się zwiększoną kruchością ścian naczyń krwionośnych lub naruszeniem układu krzepnięcia krwi. Należą do nich hemofilia, szkorbut i ciężkie postacie skazy krwotocznej. Krew zgromadzona w jamie stawowej uciska tkanki, zaburzając w nich krążenie krwi. Specjalny pigment – hemosyderyna – negatywnie wpływa na więzadła, chrząstkę szklistą i kaletki maziowe, prowadząc do utraty ich elastyczności. Skutkiem uszkodzenia kaletki stawowej jest obrzęk jej kosmków i wzmożona produkcja płynu stawowego. Skutkiem powtarzających się krwotoków jest zwyrodnienie i zniszczenie stawu.
2. Meniskopatia stawu kolanowego – naruszenie integralności łąkotki stawu kolanowego. W formie bocznej uszkodzona jest łąkotka zewnętrzna, w formie środkowej uszkodzona jest łąkotka wewnętrzna. To jeden z najczęstszych, choć trudnych do zdiagnozowania urazów stawu kolanowego. Na tę chorobę narażeni są nie tylko sportowcy intensywnie trenujący, ale także zwykli ludzie. Łza łąkotki może wystąpić w wyniku nagłego, niezwykłego ruchu podczas obracania ciała, skręcania nogi lub silnego uderzenia w kolano.
3. Zwichnięcie rzepki – patologiczne przemieszczenie rzepki. Uraz rozpoznaje się w nie więcej niż 0,7% przypadków całkowitej liczby zwichnięć. Częściej dochodzi do przemieszczeń zewnętrznych, rzadziej wewnętrznych, bardzo rzadko pionowych lub skrętnych. W przypadku niecałkowitego zwichnięcia rzepka znajduje się nad kłykciem bocznym (zewnętrznym), w przypadku całkowitego zwichnięcia znajduje się poza kłykciem bocznym.
4. Zamknięte lub otwarte złamania stawu kolanowego, górnej części kości nóg lub dolnej części kości udowej. Obrażenia takie często łączą się z uszkodzeniem tkanek miękkich stawu kolanowego, powodując masywne krwotoki, nadmierną ruchomość w okolicy stawu kolanowego i jego deformację.

Choroby zapalne i zwyrodnieniowo-dystroficzne elementów stawowych stawu kolanowego:

1. Zapalenie stawów – zmiana zapalna stawu kolanowego. Podobny mechanizm rozwoju patologii obserwuje się w chorobie zwyrodnieniowej stawów, zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa, reumatoidalnym zapaleniu stawów i dnie moczanowej (z odkładaniem się moczanu w stawach).
2. Choroba zwyrodnieniowa stawów (gonartroza) z uszkodzeniem stawu kolanowego o charakterze niezapalnym, wpływającym na wszystkie jego struktury i prowadzącym do poważnych zmian zwyrodnieniowych.
3. Zapalenie kaletki przy zapaleniu kaletek maziowych prowadzi do bólu podczas ruchów zginająco-prostujących w kolanie.
4. Zapalenie okołostawowe ścięgien stawu kolanowego – zapalenie torebki pes anserine, ścięgien stawu kolanowego oraz mięśni i więzadeł otaczających staw. W tym przypadku ból pojawia się głównie podczas schodzenia po schodach, szczególnie przy dużym obciążeniu i koncentruje się na wewnętrznej powierzchni kolana.
5. Chondropatia rzepkowa – zmiany zwyrodnieniowo-martwicze w chrząstce powierzchni stawowej (tylnej) rzepki. Stopień zniszczenia może być różny: od obszarów lekkiego zmiękczenia po pęknięcia i całkowite przetarcie.

6. Chondromatoza – poważna choroba przewlekła spowodowana procesem dysplastycznym z wyspowym zwyrodnieniem odcinków błony stawowej w chrząstkę – chrzęstniaki. Nie wyklucza się kostnienia poszczególnych ciał chrzęstnych.
7. Torbiel Bakera – utworzenie się gęstej, elastycznej, okrągłej, guzowatej formacji w dole podkolanowym, zlokalizowanej po przeciwnej stronie rzepki. Torbiel jest wyraźnie widoczna przy wyprostowanym kolanie. Powoduje dyskomfort i ból w okolicy podkolanowej. Kiedy jest duży, ściska naczynia krwionośne i nerwy, co prowadzi do zakłócenia unerwienia i krążenia krwi.
8. choroba Hoffa – choroba, której towarzyszy uszkodzenie i dalsza degeneracja tkanki tłuszczowej zlokalizowanej wokół stawu kolanowego. Uszczypnięcie, obrzęk i inne uszkodzenia komórek tłuszczowych – adipocytów – kończą się zastąpieniem ich przez gęstą tkankę włóknistą. W rezultacie funkcja buforowa „poduszki tłuszczowej” zostaje zakłócona, a sama tkanka tłuszczowa nie jest w stanie pełnić roli amortyzatora.
9. Choroba Osgooda-Schlattera – patologia charakteryzująca się martwicą guzowatej części kości piszczelowej. Diagnozowana u młodzieży w wieku od 10 do 18 lat uprawiającej sport. Poniżej rzepki pojawia się bolesny guzek, który nieleczony prowadzi do ograniczenia ruchu nogi lub całkowitego unieruchomienia, a także zaniku mięśni.

Choroby, w których możliwe jest napromienianie bólu w okolicy kolana:

1. Koksartroza stawu biodrowego – przewlekłe uszkodzenie stawu biodrowego, któremu towarzyszy postępujące zwyrodnienie i zmiany dystroficzne w nim. Często ból rozciąga się od zewnętrznej strony uda do kolana lub poniżej.
2. Neuropatia nerwu kulszowego – niezapalne uszkodzenie nerwu w wyniku ucisku lub skurczu naczyń krwionośnych. Nerw ten dociera do stóp, zaczynając od okolicy lędźwiowej i przechodząc przez kość ogonową i miednicę. Blokada w dowolnym miejscu na całej długości prowadzi do osłabienia czucia lub pulsującego bólu.
3. Fibromialgia – pozastawowe, niezapalne uszkodzenie tkanek miękkich z zespołem objawów w postaci bólów stawów, osłabienia mięśni, depresji itp.

Niektóre choroby ogólnoustrojowe prowadzące do bólu kolana:

1. Osteoporoza – przewlekle postępująca choroba układu kostnego zmieniająca skład mineralny i gęstość tkanki kostnej. „Wypłukiwanie” wapnia z kości prowadzi do ich łamliwości. Procesowi towarzyszy ból lub ból kończyn.
2. Gruźlica kości. Gruźlica okolicy kości prowadzi do ciągłego silnego bólu.
3. Zapalenie kości i szpiku – choroba zakaźno-zapalna, która atakuje wszystkie elementy strukturalne kości. Skutkiem zarówno specyficznego, na przykład gruźliczego, jak i niespecyficznego, częściej kokosowego, zapalenia kości i szpiku jest przekrwienie skóry, obrzęk, miejscowy ostry ból kości i mięśni oraz temperatura gorączkowa.
4. Niektóre choroby zakaźne. W przypadku zespołu Reitera, oprócz zajęcia układu moczowo-płciowego i błony śluzowej oczu, zajęte są także stawy. Jednym z objawów boreliozy są bóle stawów.

Rodzaje bólu kolana

W zależności od etiologii charakter i intensywność bólu może być różna.

• Ból. Na zapalenie stawów, chorobę zwyrodnieniową stawów.
• Ostry, mocny. W przypadku złamań elementów stawu kolanowego, zerwania więzadeł, ostrego zapalenia kaletki, stłuczenia kolana, zaostrzenia meniskopatii, deformującej choroby zwyrodnieniowej stawów.
• Pulsuje. Z zaawansowaną deformującą artrozą, uszkodzeniem łąkotki.
• Wiercenie. Z zapaleniem kości i szpiku.
• Głupi. W przypadku zapalenia kaletki, przewlekłego zapalenia kości i chrząstki.
• Płonący. Z uciskiem nerwu kulszowego, procesem gruźliczym w kości.
• Strzelanie. Kiedy pień nerwowy zostanie uszczypnięty.
• Ból podczas chodzenia. Na torbiel Bakera, zapalenie kaletki, zapalenie stawów, gonartrozę, zapalenie okołostawowe.
• Ból w spoczynku. Na dnę moczanową, zapalenie stawów.

Diagnostyka patologii powodujących ból kolana

Badanie fizykalne:

• gromadzenie historii medycznej i skarg;
• kontrola wzrokowa z palpacją kolana.

Badania laboratoryjne:

• biochemiczne i kliniczne badania krwi;
• serologiczne badanie krwi;
• immunologiczne badanie krwi;
• badania reumatologiczne;
• analiza bakteriologiczna płynu stawowego.

Inwazyjne metody instrumentalne:

• artroskopia;
• przebicie torebki stawowej;
• biopsja kości nakłuwającej.

Nieinwazyjna diagnostyka instrumentalna:

• radiografia stawu kolanowego;
• densytometria;
• badanie ultrasonograficzne stawu;
• MRI lub CT.

Leczenie bólu kolana

Jeśli ból w jednym lub obu kolanach nie ma charakteru urazowego, należy najpierw zgłosić się do terapeuty, który na podstawie skarg pacjenta i wyników obiektywnego badania skieruje Cię do specjalisty – ortopedy, reumatologa, flebologa lub neurologa. W przypadku jakiegokolwiek urazu kolana należy skonsultować się z chirurgiem lub ortopedą-traumatologiem.

Leczenie jest w każdym przypadku inne i zależy od przyczyny bólu, czyli rodzaju urazu lub choroby. Każda choroba ma swój własny schemat leczenia. Ale najpierw pacjent musi przestrzegać kilku ogólnych zasad:

• znacznie zmniejszyć ilość chodzenia i stania w ciągu dnia;
• sportowcy powinni tymczasowo (do czasu wyzdrowienia) przerwać trening, a zwykli ludzie powinni przestać biegać i skakać;
• jeśli ból się nasila, całkowicie zaprzestań ruchu i nałóż na kolano bandaż mocujący wykonany z bandaża elastycznego;
• nosić ortezę lub bandaż, aby unieruchomić staw kolanowy;
• w przypadku zranienia zastosować zimno w miejscu urazu.

Reumatoidalne, łuszczycowe zapalenie stawów i układowe choroby autoimmunologiczne wymagają poważnego, kompleksowego leczenia prowadzonego przez wiele miesięcy. Podstawowa terapia obejmuje leki immunosupresyjne, niesteroidowe leki przeciwzapalne i hormonalne, preparaty złota itp.

W leczeniu zapalenia kaletki stosuje się środki przeciwbólowe i przeciwzapalne. W przypadku wykrycia infekcji następuje kurs antybiotyków. Nakłucie kaletki leczniczej przeprowadza się w celu usunięcia nadmiaru płynu z jamy maziowej i/lub podania jednego z kortykosteroidów. Przewlekłe zapalenie kaletki można wyeliminować operacyjnie - chirurgiczne wycięcie kaletki maziowej.

W przypadku deformującej choroby zwyrodnieniowej stawów skuteczne są dostawowe zastrzyki glikokortykosteroidów, długotrwałe stosowanie NLPZ i chondroprotektorów. Aby złagodzić ból, miejscowo przepisuje się okłady z dimeksydu lub biszofitu, maści i żele o działaniu przeciwzapalnym. Pomagają masaże, fizjoterapia, ćwiczenia terapeutyczne. Ciężkie uszkodzenia stawu kolanowego wymagają interwencji chirurgicznej - wymiany stawu.

Leczenie osteoporozy polega na przyjmowaniu bisfosfonianów, kalcytonin, suplementów wapnia, witaminy D itp.

Leczenie rozdartej łąkotki może być zachowawcze lub chirurgiczne. Terapia zachowawcza polega na stosowaniu leków przeciwbólowych, NLPZ, kwasu hialuronowego i chondroprotektorów. Najpierw jednak zmienia się położenie stawu.

Rodzaje interwencji chirurgicznej:

• meniscektomia;
• częściowa (niepełna) meniscektomia;
• przeszczep łąkotki;
• artroskopia;
• artroskopowe szycie uszkodzenia łąkotki.

Przy każdej kontuzji kolana po leczeniu bardzo ważny jest okres rehabilitacji, który powinien odbywać się pod okiem specjalisty rehabilitacji lub ortopedy. Lekarz stworzy optymalny program przywrócenia funkcji stawów. Głównymi metodami rehabilitacji pooperacyjnej są masaże i ćwiczenia lecznicze. Skuteczne są także ćwiczenia na specjalnych symulatorach, stopniowo rozwijające staw kolanowy.